نوشته‌اند آن را در سه هزار برگ شرح كرده و به خط خودش نوشته بود . وى مدت پنجاه سال در بغداد مجلس درس و افتاء داشت و در جامع رصافه به مذهب ابو حنيفه فتوى مىداد ، و مجلس او مركز علما و دانشمندان و اهل فكر و محل طرح مشكلات علمى و مسائل فقهى و حلّ آنها بود ، و از زهد و قناعت و نزاهت اخلاق او نوشته‌اند كه جز از دسترنج خود چيزى نمىخورد ، و با آنكه سالها قضاء بغداد را عهده‌دار بود ولى هرگز براى قضاء مزدى نگرفت و چنان كه خطيب بغدادى نوشته هر روز پيش از آنكه به مجلس درس يا قضاء برود ده برگ كتاب استنساخ مىكرد و دستمزد آن را كه ده درهم مىشد به معاش روزانهء خود مىرساند « 1 » . از قرن چهارم به بعد و از آنان كه تاريخ اسلامشان به قرن چهارم هجرى بازمىگردد مىتوان از اين خاندانها نام برد : خاندان مسكويه يعنى احمد بن محمد مسكويه رازى كه يكى از بزرگترين علماى تاريخ و حكمت و اخلاق در اسلام است و در سال 421 يعنى اوائل قرن پنجم هجرى وفات يافته . اين خاندان تا قرن چهارم هجرى هنوز زردشتى بوده‌اند ، و گرچه به قول ياقوت ، مسكويه خودش زردشتى بوده و مسلمان شده ولى از نام پدرش محمد چنين احتمال داده‌اند كه پدرش مسلمان شده بوده است . بنابراين ، تاريخ اسلام اين خاندان از پدر مسكويه و از قرن چهارم هجرى فراتر نمىرود . مسكويه گذشته از مقام ادبى كه داشته و سالها در دستگاه ابن عميد وزير ركن الدولهء ديلمى به كار دبيرى اشتغال داشته از حكماى بنام و مورّخان صاحب‌نظر عالم اسلامى نيز به‌شمار مىرفته است . وى « تاريخ طبرى » را نزد ابو بكر احمد بن كامل قاضى متوفى در سال 350 هجرى كه دوست و همنشين طبرى مؤلف آن تاريخ بوده آموخت ، و دانش پيشينيان را نزد ابن خمّار كه به آن دانشها آشنائى زياد داشت فراگرفت ، و در منطق و پزشكى نيز شهرتى كسب كرد تا جائى كه او

--> ( 1 ) - ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 60 . دائرة المعارف به ادارهء فؤاد افرام البستانى ، بيروت ، 1962 ، ج 4 ، ص 351 .